Log in

Klik hier om in te loggen


Wachtwoord vergeten?

Nog geen inlog? Registreer nu
Om misbruik van dit formulier door spamrobots te voorkomen, vragen wij u hier het controlewoord stowa in te vullen!

Beekdalbreed hermeanderen

Terug
Projectcode 443243
Uitvoerders

Waterschap Veluwe, Alterra, Waterschap Vallei & Eem, Waterschap Regge en Dinkel, Waterschap De Dommel, Waterschap Peel en Maasvallei, Wageningen Universiteit, Universiteit Utrecht, Waterschap Aa en Maas, Waterschap Hunze en Aa's

Thema Ecologie & water
Einddatum 31-12-2011

Documenten

Hermeandering is een maatregel die veelvuldig in Nederland wordt toegepast om de ecologische kwaliteit van beken te verbeteren. De komende jaren gaan regionale waterbeheerders naar schatting 3 tot 4 duizend nieuwe hermeanderingsprojecten uitvoeren. Het is echter de vraag of de maatregel zoals die nu wordt toegepast, optimaal effect sorteert. In dit project willen de onderzoekers aantonen dat door het anders en breder insteken van dergelijke projecten, de kans op ecologisch herstel aanzienlijk groter wordt. Dat doen ze onder meer door het uitvoeren van aanvullende maatregelen bij een aantal beekherstelprojecten.

Achtergrond

In Nederland, maar ook in veel andere West-Europese landen, zijn de afgelopen eeuw heel veel beken rechtgetrokken, vastgelegd, gestuwd en aangepast om te zorgen voor een zo groot en snel mogelijke afvoer van water. Samen met de eutrofiëring heeft dit geleid tot een sterke afname in de ecologische kwaliteit van beken, maar ook tot problemen met overstromingen benedenstrooms door de versnelde waterafvoer. Door klimaatverandering zal deze situatie alleen nog maar verslechteren.

Via beekherstel werken regionale waterbeheerders de laatste jaren hard aan het oplossen van de genoemde waterkwaliteits- en waterkwantiteitsproblemen. Dit gebeurt zowel in het kader van de de Kaderrichtlijn Water (KRW) als Waterbeheer van de 21e Eeuw (WB21). De invulling van beekherstel varieert. Het kan beperkt blijven tot het aanleggen van natuurvriendelijk oevers. Maar ook wordt vaak gekozen voor het graven van hele nieuwe beekprofielen om de hermeandering weer op gang te brengen. Dit levert meer berging op en leidt - is de verwachting - tot een hogere diversiteit aan flora en fauna. Vaak wordt gekozen voor hermeanderen met een tweefasenbedding, een plas-drasbedding of verkleinde beekbedding.

Recent onderzoek wijst uit dat ecologische kwaliteitsverbetering door de huidige aanpak van beekherstel sterk achterblijft bij de verwachtingen (Verdonschot & Didderen 2009). Tot op heden gaat de meeste aandacht uit naar het aanpassen van de beekmorfologie (profielen), terwijl zaken als stroming en de mate van gebruik van de beekdalbodem voor inundatie minder in beeld waren. Morfologie en hydrologie kunnen echter niet los van elkaar worden gezien, is de stelling van de onderzoekers. De meest succesvolle beekherstelprojecten uit het verleden zijn dan ook die, waarin een meer integraal herstel werd uitgevoerd over het hele beekdal (Verdonschot et al. 2009). Aanvullende maatregelen die de morfologie, hydrologie en de samenhang daartussen verzorgen zijn derhalve nodig om te zorgen dat hermeanderingsprojecten het gewenste en ook verwachte effect sorteren.

Het project

De onderzoekers gaan bij een aantal projecten aanvullende maatregelen toepassen die bijdragen aan de juiste combinatie van morfologische en hydrologische omstandigheden. Deze omstandigheden zijn noodzakelijke randvoorwaarden zijn voor optimale ecologische leefomstandigheden voor beekgerelateerde flora en fauna. Concreet wordt gewerkt aan het bereiken van gedempte dynamiek in de afvoer (hydrologie; het door het jaar aanwezig zijn van redelijk constante heveelheid stroemen water) en tegelijk een grote morfologische variatie. Dit kan bereikt worden door het ruimte geven aan inundatie, het omleiden van hoge afvoeren of het verbeteren van de morfologie in de beekbedding.

In de praktijk worden met het oog hierop aanvullende maatregelen toegepast voor ieder van de 3 eerder typen hermeanderingsmaatregelen (Activiteit 1) bij dertien hermeanderingspojecten. De resultaten van het ecologisch herstel worden gemonitord en geëvalueerd. Daarbij wordt teveens berekend wat de kans is op het behalen van een hogere score op de ecologische maatlatten van de KRW en hoe het zit met de kosteneffectiviteit. Het kwantificeren van hydromorfologische eisen van KRW-kwaliteitselementen behorende bij de aanvullende maatregelen vindt plaats onder Activiteit 2, het simulatie-experiment.

De tussentijdse resultaten worden gebruikt om de praktijkprojecten voor hermeandering bij te sturen. In het project stellen de onderzoekers ook vuistregels op voor ecologisch beekherstel, die worden opgeschaald naar alle Nederlandse beken en laaglandbeken in Noordwest Europa (Activiteit 3). Het project is ingebed in het , waarin onder andere afstemming plaatsvindt met verwante projecten en gezorgd wordt voor brede communicatie en verankering van de resultaten.

Dit project maakt onderdeel uit van STOWA kennisprogramma Watermozaïek. Het wordt wordt mede gefinancierd vanuit het innovatieprogramma Kaderrichtlijn Water, uitgevoerd door NL Innovatie in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met  Piet Verdonschot van Alterra.