Log in

Klik hier om in te loggen


Wachtwoord vergeten?

Nog geen inlog? Registreer nu
Om misbruik van dit formulier door spamrobots te voorkomen, vragen wij u hier het controlewoord stowa in te vullen!

CoP Hermeandering Beken: CoP-dag bij Alterra

Terug
Locatie
Contactpersoon

Michelle Talsma

Doelgroep
Aanvang cursus
15-11-2012 tot --

Verslag 15 november 2012

Korte impressie CoP-dag bij Alterra

Deze bijeenkomst had twee doelen; ‘s morgens bijpraten over enkele ontwikkelingen in het onderzoek, ‘s middags aan het werk met meegenomen en toegezonden gegevens om de WIKI te vullen en de meandervoorspeller te voeden met data uit het veld.

Voormiddagdeel: ruim 30 deelnemers
Gertjan Geerling (Deltares) introduceerde het REFORM-project. REFORM is een internationaal onderzoeksproject op het gebied van rivierherstel. Het doel is in dit project de kennisbasis voor rivierherstel te verstevigen door relaties tussen hydromorfologie en ecologie verder te onderzoeken, daarbij worden onder andere een nieuwe rivier typologie, indicatoren voor effectieve monitoring en tools en richtlijnen voor herstel uitgewerkt. Er wordt een grote database met ecologische data van herstelprojecten aangemaakt en geëvalueerd. Gertjan zette uiteen wat de plannen zijn, hoe de structuur van het project in elkaar zit, wie meedoen en wat de eerste activiteiten behelzen, c.q. de resultaten zijn. Volgend jaar zijn enkele events gepland; te weten een stakeholders-bijeenkomst in Brussel eind februari, op uitnodiging, een nog te organiseren bijeenkomst in Nederland voor onze practitioners en onderzoekers en een side event op 11, 12, 13 september 2013 in Wenen. Op de laatste bijeenkomst wordt ook de eindrapportage van RESTORE gepresenteerd en vind de uitreiking plaats van de eerste EUROPEAN RIVER PRICE uit. Zie verder http://reformrivers.eu

Maarten Kleinhans (RU) gaf een boeiende lezing over zijn experimenten met een meetgoot en bevindingen van de vermoede natuurkundige mechanismen achter het fenomeen van meanderen. Met tal van (bewegende) beelden onderstreepte hij de diverse hypotheses. Beken doen geen rivieren na, maar wat doen ze dan wel? Uit de experimenten blijkt dat er bovenstrooms meandering/’verstoring’ (een zijbeek, omgevallen boom of andere manier waarop het water niet recht wordt aangevoerd) om benedenstrooms meanders te krijgen. In zand onstaan bijna altijd vlechtende patronen, er is silt nodig om meanders te doen vormen (omdat siltophopig bochtafsnijding voorkomt). In precies dezelfde omstandigheden, maar dan zonder aanvoer van silt, ontstaat bij hetzelfde maaiveldverhang een vlechtende rivier in het experiment. Dit suggereert dat verhang niets over de neiging tot meanderen zegt, maar in de natuur is het verhang wel indirect van belang omdat bij lager verhang makkelijker silt op de overstromingsvlakte kan worden ingevangen. Een meander kan door terugschrijdende erosie worden afgesneden als de siltophoping niet te sterk is geworden, en daarna kan de rivier opnieuw een bocht ontwikkelen. Deze feiten gaven aanleiding tot tal van geanimeerde discussies over het verwachte effect van maatregelen en ingrepen, zoals het verleggen van instroomplaatsen/wijzigen van de instroomrichting, het toedienen/afvangen van zand (hergebruik zandvang), het laten ontwikkelen van vegetatie op de floodplains en in het inbrengen van bomen in de geul. Zie verder zijn presentatie Beken doen geen grote rivieren na, maar wat doen ze dan wel? en www.geo.uu.nl  evenals het inhoudelijke filmpje over meandering en experimenten op: fastfacts.nl

Joris Eekhout (WUR) presenteerde zijn resultaten van enkele jaren veldwerk. Daarbij ging hij in op de morfodynamiek van natuurlijke beken in Polen, van een meanderende beek op de grens van Nederland en Duitsland en van een aantal beekherstelprojecten in Nederland. Zie zijn presentatie en binnenkort te verschijnen publicatie in Earth Surface Processes and Landforms.

Ton Hoitink lichtte de experimenten in de meetgoot van het laboratorium toe, zoals verschijnselen rond de aanleg van langsdammen, ter vervanging van kribben, en de kritische stroomsnelheden die blad en ander organisch bodemmateriaal in beweging brengen.

Namiddagdeel:
O.l.v. Bart Makaske en m.m.v. Gilbert Maas en Maarten Kleinhans zijn door de 20 aanwezigen de meegenomen data van 6/7 beekherstelprojecten ingevoerd voor verwerking in de WIKI-beekherstel en de RESTORE-database. Ook zijn die gegevens direct doorvertaald volgens de bijbehorende algoritmen en geprojecteerd in de tool MEANDERVOORSPELLER. Met deze voorspeller kan bepaald worden wat de potentie voor een beek is om actief te gaan meanderen. De tool voorspelt wel rivierpatroon ontstaat afhankelijk van de jaarlijks of tweejaarlijks hoogste afvoer, het dalverhang en de korreldiameter in de bedding. De projecties in de grafiek van de voorspeller kwamen uiteindelijk op de verwachte en verklaarbare plek tevoorschijn  (veel Nederlandse beken hebben lage potentie tot actieve meandering). De projecties in de grafiek van de voorspeller kwamen uiteindelijk op de verwachte en verklaarbare plek te voorschijn. Daarmee is aangetoond dat deze tool een bruikbaar – maar ruw – instrument is om in de praktijk m.b.v. een beperkt aantal parameters, namelijk dalverhang, bodemsamenstelling en afvoer, een duiding te geven van de neiging van een beek om ofwel 1) een dynamisch meandergedrag in het beekdal te gaan vertonen, ofwel 2) slechts binnen de beekbedding morfologische verschijnselen toe te staan. Met behulp van dit instrument kan sturing aan de afweging tussen doelen in de inrichtings- en beheerspraktijk worden gegeven. Afgesproken is dat een poging wordt gedaan om van nog andere herstelprojecten de gegevens op te halen en eind van het jaar een rapportage te verzorgen.